Mã ngành gia công đá xây dựng mới nhất – Cách đăng ký và lưu ý

Mã ngành gia công đá xây dựng là vấn đề được nhiều doanh nghiệp quan tâm khi đầu tư vào hoạt động cắt, xẻ, mài, đánh bóng hoặc chế tác đá phục vụ xây dựng. Đá sau khi gia công có thể được sử dụng làm đá ốp lát, đá xây dựng, đá trang trí và nhiều sản phẩm khác.

Bản đồ hoạt động cần vẽ trước khi đăng ký gia công đá xây dựng

Đối với gia công đá xây dựng, việc chọn mã ngành không nên bắt đầu từ tên sản phẩm “đá dăm”, “đá base” hay “đá cấp phối”. Doanh nghiệp cần vẽ lại toàn bộ chuỗi hoạt động: đá được mua từ đơn vị khác hay doanh nghiệp trực tiếp khai thác; đá được đưa về bãi chỉ để tập kết hay còn nghiền, sàng, phân cỡ, phối trộn; sau đó bán nguyên liệu hay cung cấp kèm vận chuyển, san rải hoặc thi công.

Điểm này đặc biệt quan trọng vì Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam theo Quyết định 36/2025/QĐ-TTg, có hiệu lực từ ngày 15/11/2025, phân biệt hoạt động khai thác đá với cắt, tạo dáng, hoàn thiện đá và hoạt động thương mại. Đáng chú ý, mã 08101 về khai thác đá còn bao gồm hoạt động chẻ, đập vỡ và nghiền đá trong quá trình khai thác; trong khi mã 23960 chủ yếu dành cho cắt, tạo dáng và hoàn thiện sản phẩm đá.

Đầu vào của hoạt động gia công đá xây dựng

Trước tiên cần xác định đá đầu vào thuộc sở hữu của ai và đến từ nguồn nào.

Nếu doanh nghiệp mua đá đã khai thác hợp pháp từ mỏ hoặc nhà cung cấp khác rồi bán lại thì trọng tâm có thể là thương mại.

Nếu doanh nghiệp mua đá nguyên liệu rồi đưa về cơ sở để nghiền, sàng, phân loại hoặc phối trộn thành sản phẩm theo yêu cầu, phải đánh giá thêm hoạt động chế biến thực tế.

Nếu doanh nghiệp trực tiếp khai thác đá từ mỏ thì đây không còn đơn thuần là “gia công đá”. Mã 08101 hiện hành là “Khai thác đá” và bao gồm cả một số hoạt động chẻ, đập vỡ, nghiền đá trong hoạt động khai thác.

Doanh nghiệp vì vậy phải phân biệt rất rõ “mua đá về xử lý” với “khai thác và nghiền đá tại mỏ”.

Khâu lưu kho, gia công hoặc vận chuyển

Sau đầu vào, cần xác định đá được xử lý như thế nào trước khi giao khách.

Nếu đá chỉ được đưa về bãi tập kết rồi xuất bán nguyên trạng thì đây chủ yếu là hoạt động thương mại kết hợp kho bãi nội bộ.

Nếu đá được đưa qua máy nghiền, máy sàng để tạo cỡ hạt khác nhau thì đã phát sinh công đoạn chế biến vật liệu.

Nếu doanh nghiệp mua đá 0x4 rồi phối hợp các cỡ hạt theo yêu cầu kỹ thuật của dự án thì phải xem xét mức độ xử lý có tạo thành một sản phẩm khác hay chỉ là phân loại hàng hóa.

Nếu có xe tải chở đá đến công trình, cần phân biệt việc giao chính hàng hóa của doanh nghiệp với hoạt động nhận vận chuyển thuê cho bên thứ ba.

Đầu ra bán cho khách lẻ hay khách dự án

Đá xây dựng thường có hai kênh chính.

Một là bán qua cửa hàng, bãi vật liệu hoặc bán trực tiếp cho người tiêu dùng.

Hai là bán số lượng lớn cho nhà thầu, trạm bê tông, dự án giao thông, công trình hạ tầng hoặc doanh nghiệp sản xuất vật liệu.

Nếu doanh nghiệp chủ yếu bán số lượng lớn cho khách hàng kinh doanh hoặc khách dự án thì cần rà soát hoạt động bán buôn. Theo hệ thống ngành hiện hành, mã 46733 liên quan đến bán buôn gạch xây, ngói, đá, cát, sỏi.

Nếu đồng thời có hoạt động bán trực tiếp cho người tiêu dùng thì cần rà soát thêm nhóm bán lẻ phù hợp.

Hoạt động nào thực sự tạo doanh thu chính

Doanh nghiệp nên nhìn vào dòng tiền.

Nếu phần lớn doanh thu là tiền bán đá thì thương mại là hoạt động cốt lõi.

Nếu khách chủ yếu trả tiền nghiền, sàng, phân loại hoặc gia công vật liệu do họ cung cấp thì hoạt động xử lý, gia công cần được xem xét kỹ hơn.

Nếu doanh thu lớn nhất đến từ khai thác đá tại mỏ thì ngành khai khoáng mới là trung tâm của mô hình.

Nếu doanh nghiệp nhận hợp đồng gồm cung cấp đá, vận chuyển, san rải, lu lèn và nghiệm thu thì doanh thu có thể mang bản chất thi công nhiều hơn là bán vật liệu đơn thuần.

Nhóm hàng hóa đặc trưng cần rà soát khi đăng ký gia công đá xây dựng

đá dăm

Đá dăm được sử dụng rộng rãi trong bê tông, đường giao thông, san nền và nhiều hạng mục xây dựng.

Doanh nghiệp cần xác định đá dăm được mua thành phẩm từ nhà cung cấp khác hay do chính cơ sở nghiền từ đá nguyên liệu.

Nếu chỉ mua đá 1×2, 2×4, 4×6 rồi bán lại thì hoạt động chính thường là thương mại.

Nếu doanh nghiệp trực tiếp khai thác đá và nghiền thành đá dăm tại mỏ thì phải đặc biệt lưu ý phạm vi mã 08101. Hệ thống hiện hành xác định hoạt động đập vỡ và nghiền đá trong hoạt động khai thác thuộc nhóm khai thác đá.

Nếu doanh nghiệp mua nguyên liệu hợp pháp từ bên ngoài rồi mới nghiền tại một cơ sở riêng, cần phân tích công nghệ và sản phẩm đầu ra để xác định chính xác ngành chế biến, không nên mặc nhiên dùng mã khai thác.

đá base

Đá base thường được sử dụng cho nền đường, san nền hoặc các lớp kết cấu hạ tầng.

Doanh nghiệp có thể mua đá base hoàn chỉnh rồi phân phối hoặc tự tổ chức nghiền, sàng và phối cấp hạt.

Trường hợp chỉ mua đi bán lại tương đối dễ xác định.

Trường hợp tự phối trộn hoặc sản xuất theo yêu cầu kỹ thuật của dự án cần xem xét quy trình tạo sản phẩm, tiêu chuẩn đầu ra và cơ sở sản xuất.

Không nên chỉ nhìn chữ “đá” rồi đăng ký một mã duy nhất cho mọi hoạt động.

đá cấp phối

Đá cấp phối thường được quản lý theo thành phần hạt và yêu cầu kỹ thuật nhất định.

Nếu doanh nghiệp nhập đá cấp phối hoàn chỉnh rồi cung cấp cho dự án thì hoạt động chủ yếu có thể là thương mại.

Nếu cơ sở nghiền và phối các kích cỡ hạt để tạo cấp phối theo yêu cầu, doanh nghiệp phải đánh giá đây là công đoạn chế biến vật liệu hay chỉ xử lý đơn giản.

Việc phân biệt này còn ảnh hưởng đến nhà xưởng, máy móc, môi trường và cách hạch toán giá thành.

đá theo quy cách

Đá theo quy cách có thể là đá được nghiền theo cỡ hạt hoặc đá được cắt, tạo hình theo kích thước.

Hai trường hợp này không nên đánh đồng.

Mã 23960 hiện hành là “Cắt, tạo dáng và hoàn thiện đá”, bao gồm việc cắt, tạo dáng và hoàn thiện sản phẩm đá sử dụng trong xây dựng, đường xá, lợp mái, nghĩa trang và một số sản phẩm bằng đá. Vì vậy mã này phù hợp hơn với đá được cắt, tạo hình, hoàn thiện; không nên mặc nhiên dùng cho mọi hoạt động nghiền đá dăm, đá base hoặc cấp phối.

Gia công khác sản xuất hoàn chỉnh ở điểm nào

Gia công theo đơn đặt hàng

Gia công thường xuất phát từ yêu cầu cụ thể của khách hàng.

Ví dụ, khách giao đá nguyên liệu và yêu cầu doanh nghiệp nghiền thành các cỡ 1×2, 2×4 hoặc sàng theo tỷ lệ nhất định.

Doanh nghiệp thu tiền dựa trên khối lượng xử lý hoặc công đoạn thực hiện.

Trong trường hợp này, doanh thu không phát sinh chủ yếu từ việc bán đá mà từ công việc xử lý vật liệu.

Cần xem kỹ hợp đồng, quyền sở hữu nguyên liệu và sản phẩm đầu ra để xác định mã ngành.

Khách cung cấp nguyên liệu

Đây là dấu hiệu khá rõ của hoạt động gia công.

Khách sở hữu đá đầu vào, doanh nghiệp sử dụng máy nghiền, sàng hoặc thiết bị khác để xử lý rồi bàn giao lại.

Doanh nghiệp chỉ thu tiền công.

Trong mô hình này, không nên ghi nhận toàn bộ giao dịch như doanh thu bán đá nếu doanh nghiệp không sở hữu và bán nguyên liệu.

Ngành nghề cũng phải phản ánh công đoạn thực tế mà doanh nghiệp thực hiện.

Doanh nghiệp tự mua nguyên liệu

Nếu doanh nghiệp tự mua đá nguyên liệu rồi xử lý thành đá dăm, đá base hoặc đá theo quy cách để bán thì cần xem xét sâu hơn.

Doanh nghiệp không chỉ cung cấp dịch vụ gia công mà đang mua nguyên liệu, tổ chức quá trình chế biến và bán sản phẩm đầu ra.

Mức độ thay đổi của nguyên liệu và quy trình công nghệ là căn cứ quan trọng để phân biệt với thương mại đơn thuần.

Nếu đá được lấy từ chính mỏ của doanh nghiệp thì còn phải tách phần khai thác khỏi phần chế biến sâu sau khai thác.

Xác định phạm vi giá trị gia tăng

Giá trị gia tăng càng lớn thì khả năng doanh nghiệp đang thực hiện một hoạt động sản xuất hoặc chế biến độc lập càng rõ.

Ví dụ, chỉ cân và phân loại đá theo kích thước có mức độ xử lý thấp.

Nhưng nghiền đá nguyên liệu, sàng qua nhiều cấp, phối các thành phần hạt và kiểm soát tiêu chuẩn đầu ra là một chuỗi xử lý lớn hơn.

Doanh nghiệp nên căn cứ cả máy móc, nhân công, giá thành và sản phẩm cuối cùng chứ không chỉ tên gọi “gia công”.

Ngành chính và ngành phụ trong hồ sơ gia công đá xây dựng nên sắp xếp thế nào

Chọn ngành chính theo hoạt động tạo doanh thu lớn nhất

Nếu 70% doanh thu đến từ bán đá và 30% đến từ gia công, thương mại có thể là hoạt động chính.

Nếu doanh nghiệp gần như chỉ nhận đá của khách để nghiền, sàng và thu tiền công, hoạt động gia công hoặc chế biến cần được xem xét làm trọng tâm.

Nếu doanh nghiệp trực tiếp khai thác mỏ và doanh thu chủ yếu từ sản lượng khai thác thì mã 08101 là nhóm rất quan trọng cần rà soát.

Ngành chính cần phản ánh đúng mô hình chứ không căn cứ tên doanh nghiệp.

Đăng ký ngành phụ cho hoạt động dự kiến triển khai

Doanh nghiệp có thể rà soát các ngành phụ như bán buôn vật liệu, vận tải, kho bãi, cho thuê máy móc hoặc xây dựng nếu có kế hoạch thực tế.

Ví dụ, doanh nghiệp hiện chỉ nghiền và bán đá nhưng dự kiến mở đội xe nhận chở thuê.

Hoặc doanh nghiệp dự kiến nhận luôn phần san rải đá tại công trình.

Việc chuẩn bị ngành phụ hợp lý giúp giảm số lần thay đổi hồ sơ.

Không cần đăng ký quá rộng không có kế hoạch sử dụng

Không nên đăng ký khai thác khoáng sản chỉ vì doanh nghiệp đang kinh doanh hoặc gia công đá.

Khai thác đá là một hoạt động riêng, mã 08101, và còn chịu yêu cầu chuyên ngành về khoáng sản.

Tương tự, không cần thêm hàng loạt ngành xây dựng nếu doanh nghiệp chỉ xử lý đá tại xưởng.

Đăng ký đủ dùng thường tốt hơn đăng ký tràn lan.

Rà soát lại khi mô hình kinh doanh thay đổi

Doanh nghiệp ban đầu có thể chỉ mua đá dăm rồi bán.

Sau đó đầu tư máy nghiền và máy sàng.

Tiếp theo mua xe tải hoặc nhận san lấp, làm đường.

Mỗi bước đều làm thay đổi phạm vi hoạt động và có thể kéo theo ngành nghề, thuế, môi trường hoặc giấy phép chuyên ngành mới.

Khi gia công đá xây dựng đi kèm gia công hoặc sản xuất cần bổ sung gì

Phân biệt thao tác sơ chế với hoạt động sản xuất

Đây là vấn đề cần phân tích rất cẩn thận đối với đá.

Nếu doanh nghiệp trực tiếp khai thác mỏ và đập, nghiền đá trong chuỗi khai thác thì Quyết định 36/2025/QĐ-TTg xếp các hoạt động này trong phạm vi mã 08101.

Nếu doanh nghiệp không khai thác mà mua khoáng sản từ bên ngoài để tiếp tục chế biến sâu, cần xác định ngành thuộc khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo phù hợp với sản phẩm thực tế.

Đặc biệt, mã 23960 chủ yếu liên quan đến cắt, tạo dáng và hoàn thiện đá, không phải mã chung cho tất cả việc nghiền, sàng đá xây dựng.

Gia công theo quy cách có thể cần nhóm ngành riêng

Ví dụ, đá khối được cắt thành tấm, cắt kích thước, tạo dáng hoặc hoàn thiện bề mặt có thể thuộc phạm vi mã 23960.

Nhưng đá nguyên liệu được nghiền thành đá dăm hoặc cấp phối lại cần phân tích khác.

Do đó, cụm từ “gia công đá” trong hồ sơ không đủ để chọn mã.

Doanh nghiệp phải mô tả rõ là cắt đá, tạo hình, đánh bóng, nghiền, sàng hay phối cấp hạt.

Nhà xưởng làm phát sinh thêm lớp pháp lý về địa điểm

Cơ sở nghiền, sàng đá thường có máy móc công suất lớn, băng tải, bãi nguyên liệu và khu vực chứa thành phẩm.

Điều này làm phát sinh vấn đề về mục đích sử dụng đất, xây dựng, điện, tiếng ồn, bụi và đường xe tải.

Một địa điểm có thể phù hợp làm kho nhưng chưa chắc phù hợp để đặt dây chuyền nghiền đá.

Doanh nghiệp nên kiểm tra pháp lý địa điểm trước khi đầu tư thiết bị.

PCCC và môi trường không được thay thế bằng mã ngành

Mã ngành chỉ giải quyết phần phân loại hoạt động kinh tế.

Cơ sở nghiền đá có thể phát sinh lượng bụi lớn, tiếng ồn, rung, nước phục vụ dập bụi và chất thải từ vận hành máy móc.

Doanh nghiệp phải rà soát riêng nghĩa vụ môi trường và PCCC theo quy mô thực tế.

Việc có mã ngành phù hợp không làm mất các nghĩa vụ này.

Khi gia công đá xây dựng đi kèm vận chuyển cần rà soát thêm hoạt động nào

Giao hàng nội bộ của doanh nghiệp

Đá xây dựng thường được giao bằng xe tải trọng lớn.

Nếu doanh nghiệp chỉ dùng xe để chở đá mình đã bán cho khách thì cần xem đây là khâu hỗ trợ hoạt động kinh doanh hay dịch vụ vận tải độc lập.

Không phải cứ sở hữu xe tải là bắt buộc coi vận tải là ngành chính.

Thu cước vận chuyển từ khách hàng

Báo giá đá thường có giá tại bãi và giá giao đến công trình.

Nếu doanh nghiệp thu riêng tiền cước, kế toán cần theo dõi rõ cấu phần này.

Nếu vận tải trở thành dịch vụ độc lập, thường xuyên và có thể cung cấp ngay cả khi khách không mua đá thì doanh nghiệp nên rà soát thêm ngành vận tải hàng hóa.

Vận chuyển thuê cho bên thứ ba

Đây là trường hợp rõ nhất cần tách khỏi gia công đá.

Ví dụ, xe của doanh nghiệp nhận chở đá hoặc vật liệu cho một đơn vị khác và thu cước.

Khoản thu này không phải doanh thu gia công và cũng không phải doanh thu bán đá.

Doanh nghiệp cần rà soát ngành vận tải và các điều kiện chuyên ngành tương ứng.

Bãi xe và phương tiện phục vụ kinh doanh

Một xưởng đá có thể sử dụng xe ben, máy xúc, máy xúc lật và các phương tiện tải trọng lớn.

Bãi xe cần được thiết kế phù hợp với luồng di chuyển và hoạt động bốc xếp.

Đường ra vào cũng phải đáp ứng tải trọng và hạn chế ảnh hưởng đến khu dân cư.

Vì vậy, logistics cần được tính ngay khi lựa chọn vị trí xưởng.

Khi gia công đá xây dựng đi kèm thi công tại công trình

Bán vật liệu không đồng nghĩa với quyền thi công

Doanh nghiệp giao đá base đến công trình và doanh nghiệp nhận luôn phần rải đá, san phẳng, lu lèn là hai mô hình khác nhau.

Trường hợp đầu chủ yếu là cung cấp vật liệu.

Trường hợp sau có phần công việc xây dựng tại hiện trường.

Do đó, mã thương mại hoặc gia công đá không nên được coi là mã bao phủ toàn bộ việc thi công.

Lắp đặt cần xem nhóm ngành xây dựng tương ứng

Với đá dăm và đá cấp phối, thuật ngữ phù hợp thường không phải “lắp đặt” mà là san rải, làm nền hoặc thi công hạng mục giao thông, mặt bằng.

Nếu doanh nghiệp trực tiếp thực hiện các công đoạn đó thì cần rà soát nhóm xây dựng tương ứng với công việc thực tế.

Với đá cắt, đá ốp lát hoặc sản phẩm đá hoàn thiện, hoạt động lắp đặt tại công trình cũng cần được phân tích riêng.

Hợp đồng trọn gói phải phản ánh đúng phạm vi hoạt động

Ví dụ một hợp đồng gồm cung cấp 5.000 tấn đá base, vận chuyển đến công trình, san rải và lu lèn.

Đây không còn là hợp đồng bán hàng đơn giản.

Doanh nghiệp nên tách rõ vật liệu, vận tải, máy móc, nhân công và thi công để lựa chọn ngành nghề cũng như tổ chức kế toán chính xác.

Ngành thi công nên đăng ký trước khi nhận dự án

Nếu doanh nghiệp dự kiến tham gia các gói cung cấp và thi công đá nền đường, nên rà soát ngành xây dựng trước khi nhận dự án.

Không nên đợi đến khi đã ký hợp đồng mới kiểm tra.

Hồ sơ đăng ký, năng lực doanh nghiệp và nội dung hợp đồng càng thống nhất thì càng thuận lợi khi làm việc với chủ đầu tư và nhà thầu.

Cách ghi chi tiết ngành nghề gia công đá xây dựng để hồ sơ dễ sử dụng lâu dài

Ghi theo nhóm hoạt động và nhóm hàng hóa

Doanh nghiệp nên mô tả theo đúng hoạt động thực tế thay vì ghi chung chung “gia công đá xây dựng”.

Nếu bán buôn đá, mã 46733 là nhóm cần rà soát.

Nếu trực tiếp khai thác đá, mã 08101 cần xem xét.

Nếu cắt, tạo dáng, hoàn thiện đá dùng trong xây dựng, mã 23960 là mã tương ứng đáng chú ý.

Riêng hoạt động nghiền, sàng đá phải xác định nó thuộc chuỗi khai thác tại mỏ hay là chế biến nguyên liệu mua từ bên ngoài trước khi chốt mã.

Không liệt kê thiếu sản phẩm cốt lõi

Nếu doanh nghiệp kinh doanh và xử lý cả đá dăm, đá base và đá cấp phối thì danh mục hoạt động nên phản ánh được mô hình này.

Nếu còn có đá khối, đá cắt hoặc đá ốp lát thì cần phân biệt với nhóm đá nghiền.

Không nên dùng một sản phẩm đại diện rồi bỏ qua phần hoạt động thực tế tạo doanh thu lớn.

Không mô tả vượt phạm vi mã ngành

Đây là nguyên tắc đặc biệt quan trọng.

Không nên lấy mã bán buôn đá rồi ghi thêm “khai thác, nghiền, thi công và vận tải” vào cùng một dòng.

Tương tự, không nên dùng mã 23960 về cắt, tạo dáng, hoàn thiện đá để bao phủ việc khai thác hoặc mọi hoạt động nghiền đá.

Mỗi nhóm cần bám đúng phạm vi mô tả trong Hệ thống ngành kinh tế hiện hành.

Để dư địa hợp lý cho sản phẩm cùng nhóm

Nếu doanh nghiệp đang làm đá 1×2 nhưng dự kiến thêm đá 2×4, 4×6, đá base và cấp phối thì có thể xây dựng phạm vi hoạt động đủ linh hoạt.

Tuy nhiên, dư địa chỉ nên nằm trong những hoạt động doanh nghiệp có khả năng triển khai.

Không cần bổ sung khai thác mỏ chỉ vì muốn có “phạm vi rộng”.

Những hoạt động tưởng giống gia công đá xây dựng nhưng cần mã khác

Sản xuất thay vì mua đi bán lại

Mua đá 1×2 rồi bán lại là thương mại.

Mua đá nguyên liệu rồi đưa qua dây chuyền để tạo một sản phẩm khác có thể mang tính chế biến, sản xuất.

Doanh nghiệp phải nhìn vào quá trình xử lý chứ không chỉ nhìn vào việc cuối cùng vẫn bán “đá”.

Gia công thuê thay vì bán hàng

Khách giao đá và doanh nghiệp chỉ nghiền, sàng, cắt hoặc xử lý rồi thu tiền công là hoạt động khác với bán đá.

Nếu nguyên liệu không thuộc sở hữu doanh nghiệp thì càng cần tách rõ doanh thu gia công.

Hợp đồng nên thể hiện khối lượng nguyên liệu nhận, tỷ lệ hao hụt, sản phẩm bàn giao và tiền công.

Cho thuê máy móc và thiết bị

Cơ sở đá thường có máy xúc, xe xúc lật, máy nghiền hoặc thiết bị bốc xếp.

Nếu chỉ dùng trong nội bộ thì đây là tài sản phục vụ sản xuất.

Nếu đem cho bên khác thuê và thu tiền thì đã phát sinh hoạt động cho thuê máy móc.

Ngành nghề cần được rà soát riêng nếu đây trở thành nguồn doanh thu.

Thi công hoặc lắp đặt tại công trình

Bán đá base khác với nhận san rải đá base.

Bán đá cấp phối khác với nhận hoàn thiện lớp móng đường.

Cắt đá ốp lát tại xưởng khác với trực tiếp thi công ốp đá tại công trình.

Khi doanh nghiệp chịu trách nhiệm thực hiện tại công trường, cần xem xét ngành xây dựng tương ứng.

Điều kiện chuyên ngành không nằm trong bản thân mã ngành

Điều kiện kho và địa điểm

Bãi đá và xưởng nghiền thường yêu cầu diện tích lớn, đường xe tải và khoảng cách an toàn hợp lý.

Cần xem xét mục đích sử dụng đất, quy hoạch địa điểm, xây dựng công trình, hệ thống điện và khả năng tập kết nguyên liệu.

Nếu đặt cơ sở gần khu dân cư, tiếng ồn và bụi có thể trở thành rủi ro lớn.

Điều kiện sản phẩm

Đá dùng cho bê tông, nền đường hoặc dự án kỹ thuật có thể phải đáp ứng yêu cầu về kích thước hạt, thành phần, độ bền và các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan.

Doanh nghiệp cần quản lý nguồn hàng và hồ sơ kiểm tra chất lượng.

Nếu cung cấp theo dự án, hợp đồng nên quy định rõ loại đá, tiêu chuẩn, phương pháp xác định khối lượng và yêu cầu nghiệm thu.

Yêu cầu về PCCC và môi trường nếu phát sinh

Xưởng nghiền sàng đá thường có rủi ro môi trường đáng chú ý hơn rủi ro cháy trực tiếp từ bản thân sản phẩm đá.

Bụi, tiếng ồn, rung, phương tiện tải trọng lớn và nước dập bụi là những yếu tố cần đánh giá.

Nếu có nhiên liệu, dầu mỡ, hệ thống điện và máy móc công suất lớn thì PCCC và an toàn vận hành cũng phải được rà soát.

Không có mã ngành nào thay thế được các nghĩa vụ này.

Giấy phép hoặc thủ tục riêng với ngành có điều kiện

Đặc biệt phải phân biệt gia công với khai thác.

Mã 08101 chỉ thể hiện ngành khai thác đá trong Hệ thống ngành kinh tế; việc có mã ngành không đồng nghĩa doanh nghiệp tự động được quyền khai thác một mỏ đá.

Khai thác khoáng sản còn chịu pháp luật chuyên ngành và các thủ tục, quyền khai thác tương ứng.

Do đó, không được hiểu “đăng ký mã khai thác” là đủ để đưa máy vào mỏ hoạt động.

Hồ sơ cần chuẩn bị khi bổ sung hoặc thay đổi mã ngành gia công đá xây dựng

Xác định mã ngành và nội dung chi tiết

Trước tiên cần xác định đúng từng công đoạn.

Doanh nghiệp có khai thác hay chỉ mua đá?

Có nghiền sàng không?

Có cắt, tạo hình đá không?

Có bán buôn không?

Có vận tải hoặc thi công không?

Quyết định 36/2025/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 15/11/2025 nên hồ sơ thực hiện trong năm 2026 cần sử dụng hệ thống ngành mới.

Chuẩn bị quyết định hoặc nghị quyết nội bộ

Nếu doanh nghiệp đã hoạt động và đang bổ sung ngành nghề, cần thực hiện đúng thủ tục nội bộ theo loại hình doanh nghiệp.

Nội dung quyết định hoặc nghị quyết cần thống nhất với danh sách mã ngành dự kiến bổ sung.

Nếu thay đổi nhiều hoạt động cùng lúc, nên rà soát toàn bộ chuỗi rồi làm hồ sơ trong một lần.

Thực hiện thủ tục thay đổi đăng ký doanh nghiệp

Sau khi xác định ngành, doanh nghiệp thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi theo quy định hiện hành.

Không nên lấy nguyên bộ mã trong các mẫu hồ sơ cũ trước ngày 15/11/2025 mà chưa đối chiếu lại Quyết định 36/2025/QĐ-TTg.

Đặc biệt cần kiểm tra cấp mã và tên ngành mới trước khi ký hồ sơ.

Cập nhật hồ sơ giao dịch sau khi thay đổi

Sau khi bổ sung ngành, doanh nghiệp nên cập nhật website, hồ sơ năng lực, báo giá và hợp đồng mẫu.

Nếu có xưởng nghiền hoặc cơ sở cắt đá, tài liệu giới thiệu cũng nên phản ánh đúng phạm vi đó.

Kế toán đồng thời cần mở các nhóm doanh thu và chi phí phù hợp với thương mại, gia công, sản xuất, vận tải và thi công nếu có.

Những lỗi thường gặp khi đăng ký mã ngành gia công đá xây dựng

Chọn nhầm giữa bán buôn và bán lẻ

Doanh nghiệp bán đá số lượng lớn cho nhà thầu khác với bãi vật liệu bán trực tiếp cho khách cuối cùng.

Kênh bán phải được xác định trước khi chọn ngành thương mại.

Nếu có cả hai kênh thì nên rà soát đồng thời bán buôn và bán lẻ phù hợp.

Có sản xuất nhưng chỉ đăng ký thương mại

Một doanh nghiệp có máy nghiền, sàng, dây chuyền chế biến và tạo sản phẩm từ nguyên liệu không nên mặc nhiên chỉ đăng ký bán buôn.

Ngược lại, nếu chỉ mua đá thành phẩm rồi bán lại thì không nên tự nhận mình là đơn vị sản xuất.

Ngành nghề phải phản ánh công đoạn thực tế.

Có thi công nhưng thiếu ngành xây dựng

Đây là lỗi thường xảy ra với đá base và đá cấp phối.

Doanh nghiệp ban đầu chỉ bán vật liệu nhưng sau đó nhận luôn việc san rải và hoàn thiện nền.

Khi đã có nhân công, máy móc và nghiệm thu công việc tại công trình, cần rà soát hoạt động xây dựng tương ứng.

Mô tả ngành nghề không khớp hoạt động thực tế

Một doanh nghiệp chỉ ghi “gia công đá” nhưng thực tế hoạt động chính là khai thác mỏ có thể đang xác định sai bản chất.

Tương tự, dùng mã cắt và hoàn thiện đá cho một dây chuyền chủ yếu nghiền đá dăm cũng cần xem lại.

Điều quan trọng là đối chiếu đúng quy trình với mô tả từng ngành trong Quyết định 36/2025/QĐ-TTg.

Rà soát mã ngành theo bốn kịch bản phát triển của gia công đá xây dựng

Chỉ mua đi bán lại

Doanh nghiệp mua đá dăm, đá base hoặc cấp phối hoàn chỉnh từ đơn vị hợp pháp rồi bán lại.

Không nghiền, không sàng, không trực tiếp khai thác.

Trong kịch bản này, bán buôn đá là nhóm trọng tâm và mã 46733 cần được rà soát.

Nếu có bán trực tiếp cho người tiêu dùng thì xem thêm bán lẻ.

Thương mại kết hợp gia công

Doanh nghiệp vừa mua bán đá vừa có dây chuyền xử lý theo yêu cầu.

Ví dụ, mua đá nguyên liệu rồi phân cỡ hoặc nhận nguyên liệu của khách để nghiền, sàng.

Trường hợp này cần tách rõ doanh thu hàng hóa và doanh thu xử lý.

Đồng thời phải xác định chính xác loại công nghệ để chọn ngành phù hợp, không nên mặc định mã 23960 nếu hoạt động thực tế là nghiền đá dăm.

Sản xuất kết hợp phân phối

Doanh nghiệp tạo ra sản phẩm đá thông qua một chuỗi chế biến rồi tự tổ chức bán cho khách hàng.

Khi đó cần rà soát đồng thời phần sản xuất, chế biến và phần thương mại.

Nếu nguyên liệu đến từ chính mỏ của doanh nghiệp thì lại cần tách rõ phạm vi khai thác đá theo mã 08101.

Bán hàng kết hợp thi công

Doanh nghiệp bán đá và đồng thời san rải, lu lèn hoặc hoàn thiện công việc tại dự án.

Đây là mô hình cần cả góc nhìn thương mại và xây dựng.

Hợp đồng cần thể hiện đúng từng phần để tránh tình trạng doanh nghiệp tự coi toàn bộ là tiền bán đá trong khi thực tế có một phần thi công đáng kể.

Checklist trước khi chốt mã ngành gia công đá xây dựng

Danh mục sản phẩm đã đầy đủ chưa

Cần liệt kê rõ đá dăm, đá 1×2, 2×4, 4×6, đá base, đá cấp phối, đá khối hoặc đá cắt nếu có.

Mỗi nhóm sản phẩm có thể gắn với quy trình khác nhau.

Đặc biệt phải phân biệt đá nghiền với đá được cắt, tạo hình và hoàn thiện.

Kênh bán và nhóm khách hàng đã xác định chưa

Khách là cửa hàng, nhà thầu, trạm bê tông hay chủ đầu tư?

Doanh nghiệp bán nguyên liệu hay sản phẩm đã xử lý?

Có bán trực tiếp cho khách lẻ hay không?

Những câu hỏi này giúp xác định ngành thương mại và hoạt động chính chính xác hơn.

Có gia công, sản xuất hay khai thác không

Đây là câu hỏi quan trọng nhất.

Nếu trực tiếp lấy đá từ mỏ, doanh nghiệp phải xem xét hoạt động khai thác. Mã 08101 hiện hành là khai thác đá và mô tả bao gồm cả một số hoạt động đập vỡ, nghiền đá gắn với khai thác.

Nếu mua đá từ ngoài rồi cắt, tạo dáng và hoàn thiện, mã 23960 có thể phù hợp với phạm vi đó.

Nếu mua nguyên liệu để nghiền, sàng thành đá dăm hoặc cấp phối, cần tiếp tục phân tích sản phẩm và quy trình cụ thể trước khi chốt mã.

Có vận chuyển, cho thuê hoặc thi công kèm theo không

Doanh nghiệp cần kiểm tra tất cả nguồn thu phụ.

Có thu tiền chở đá không?

Có nhận vận chuyển thuê không?

Có cho thuê máy xúc hoặc máy nghiền không?

Có nhận rải đá, san nền hoặc thi công lớp móng không?

Nếu có thì không nên coi tất cả là “gia công đá”.

Thuế, hóa đơn và mã ngành gia công đá xây dựng cần đồng bộ ra sao

Nội dung hàng hóa trên hóa đơn

Hóa đơn cần phản ánh giao dịch thực tế.

Nếu bán đá dăm thì thể hiện hàng hóa đá dăm theo quy cách thực tế.

Nếu khách chỉ thuê nghiền hoặc sàng thì cần phản ánh khoản dịch vụ hoặc gia công tương ứng.

Nếu hợp đồng có vận chuyển hoặc thi công độc lập thì phần doanh thu này cũng cần được thể hiện phù hợp với bản chất giao dịch.

Mã ngành không phải là tên hàng hóa để ghi thay cho giao dịch thực tế.

Doanh thu theo từng hoạt động

Một cơ sở đá có thể có doanh thu từ bán vật liệu, gia công, vận tải, cho thuê máy và thi công.

Nên theo dõi tách từng nguồn.

Việc này không chỉ phục vụ kế toán mà còn giúp doanh nghiệp biết hoạt động nào đang trở thành hoạt động chính.

Nếu sau một thời gian doanh thu thi công lớn hơn doanh thu bán đá thì mô hình thực tế đã thay đổi đáng kể.

Chi phí đầu vào tương ứng

Thương mại có giá vốn đá mua vào.

Gia công, nghiền sàng có điện, nhiên liệu, nhân công, hao mòn máy nghiền, băng tải và chi phí bảo dưỡng.

Vận tải có nhiên liệu, tài xế và khấu hao xe.

Thi công có máy xúc, lu, nhân công và chi phí công trường.

Nếu doanh nghiệp trực tiếp khai thác thì còn có một hệ thống chi phí hoàn toàn khác liên quan đến hoạt động mỏ.

Việc tách chi phí giúp xác định đúng giá thành và lợi nhuận từng mảng.

Rà soát khi phát sinh ngành mới

Doanh nghiệp nên rà soát lại mã ngành ngay khi phát sinh một công đoạn tạo doanh thu mới.

Mua thêm xe để chở hàng nội bộ chưa chắc đã tạo ra ngành vận tải độc lập, nhưng nhận chở thuê thì khác.

Mua máy sàng phục vụ nội bộ khác với nhận sàng thuê cho khách.

Bán đá base khác với nhận luôn việc san rải và lu nền.

Đặc biệt, hoạt động cắt, tạo dáng, hoàn thiện đá theo mã 23960 cần phân biệt với khai thác đá theo mã 08101; hệ thống ngành hiện hành còn nêu rõ hoạt động cắt, xén và hoàn thiện đá được loại khỏi nhóm khai thác để xếp vào 23960.

Vì vậy, khi đăng ký gia công đá xây dựng, doanh nghiệp không nên chọn mã chỉ dựa vào tên “đá”. Cần xác định đá đến từ đâu, doanh nghiệp thực hiện nghiền–sàng hay cắt–tạo hình, có trực tiếp khai thác hay không, khách trả tiền cho hàng hóa hay tiền công và doanh nghiệp có tiếp tục vận chuyển hoặc thi công tại công trường hay không. Đây mới là cơ sở để xây dựng bộ mã ngành vừa đúng bản chất vừa đủ sử dụng lâu dài.

Mã ngành gia công đá xây dựng cần được xác định dựa trên công đoạn sản xuất, loại sản phẩm và hoạt động thực tế của doanh nghiệp. Trường hợp doanh nghiệp chỉ gia công, chế biến đá cần phân biệt với hoạt động khai thác đá để lựa chọn ngành nghề phù hợp.